خلاصه کتاب مبانی ارتباطات جمعی

خلاصه كتاب مباني ارتباطات جمعي تاليف دكتر سيد محمد دادگران

 بخش نخست : ديدگاههاي پيرامون مفاهيم ارتباط و اطلاع ، عناصر ، فرايند و انواع ارتباط و مدل هاي ارتباطي

بخش دوم : پيشنينه پزوهش در زمينه ارتبطات در چهار حوزه تبليغات سياسي ، اثر رسانه ها ، ارتباطات سياسي و نيز پژوهش هاي سنتي پيرامون افكار عمومي دولت و مطبو عات ...

بخش سوم : تجزيه و تحليل و بررسي ديدگاههاي پيشگامان و راهگشايان ارتباطات جمعي

بخش اول: ديدگاههاي پيرامون مفاهيم ارتباط و اطلاع

ارتباط و اطلاع از نظر تاريخي دو پديده همسان هستند كه انسان از طريق آنها به واقعيت ها پي مي برد ؛ انسان در پرتو مبادله اطلاعات و ارتباطات است كه مي تواند بينديشد ، بيافريند و به واقعيت هاي تازه دست يابد .

اختراع چاپ در قرن شانزدهم انقلاب عظيم در روند اطلاعات و تحولي گسترده در فرهنگ نوشتاري پديد اورد و ارتباط شكل تازه اي به خود گرفت .

 بعد از مدتي پس از اختراع برق و سپس تلگراف ، راديو زنجيرهاي وابستگي اطلاعاتي از هم گسست و بدين ترتيب اطلاعات به آزادي تقريبا كاملي رسيد .

تكامل ابزارهاي مبادله و انتقال اطلاعات با پيشرفت تجهيزات انباشت اطلاعات همراه بوده است .

فصل اول : مفهوم ارتباط (Communication)

واژه ارتباط از ريشه لاتين Communis  به معناي اشتراك گرفته شده است . كه ارتباطات به صورت جمع به معناي مطالعه پيرامون ابزار و لوازم فني و به صورت مفرد بيانگر فر آيندي است كه در آن  پيام از پيام دهنده به پيام گيرنده منتقل مي شود.

 "ژان مزول نو " ارتباط را مبادله پيامها مي داند يا براساس آن معنايي ميان اشخاص يا گروهها مبادله  مي شود، او با الهام از مدل لاسول مي گويد هر ارتباطي هفت پرسش  ؛ چه كسي مي گويد ، چه مي گويد ، به چه كسي مي گويد ، كجا مي گويد ، چگونه مي گويد، براي چه مي گويد ، با چه تاثير ي مي گويد . را مطرح مي كند .

فصل دوم : مفهوم اطلاع

اگر چه اطلاع information نوعي ارتباط است ولي از نظر معنا با ارتباط متفاوت است ، هر اطلاع رساني نوعي ارتباط محسوب مي شود ولي هر ارتباطي اطلاع رساني نيست .

هر پيام به منظور انتقال يك آگاهي تازه عرضه مي شود و ميزان همين آگاهي تازه است كه تحت عنوان اطلاع واحد ارزيابي قرار مي گيرد.

فصل سوم : فر آيند ارتباط

فر ايند  از ريشه لاتين procedure به معناي پيشروي گرفته شده است . اين كلمه ابتدا در علم فيزيك براي جزيان پيدا كردن يك فعل و انفعال  و به پايان رسيدن آن بكار برده ميشد. مثل سير تكاملي ذوب شدن سنگ هاي فلزات اما در علوم اجتماعي به معني دگرگوني مداوم سازمان يافته پديده ها هستي يافتن و ناپديد شدن آنها در درون يك نظام اجتماعي است .

مبدا ء خواه به عنوان شخص يا سيستم ، پيام مشخصي را از طريق كانالي معين به سوي شخص ديگر يا سيستمي به عنوان دريافت كننده پيام با انتظار تاثير در او ارسال مي دارد .مبدا پيام دهنده پس از بازگشت پيام خود آن را تغيير و تفسير مي كند و از ان متاثر مي شود و به آن پاسخ مي دهد اين تاثير و تاثر متقابل را فرايند ارتباط مي گويند .

در فرايند ارتباط عناصري 1- برقرار كننده ارتباط يا مبداء 2- پيام 3- كانال يا مجرا 4- پيامگير 5- بازخورد يا بازگشت پيام باعث همگرايي مي شود.

فصل چهارم : انواع ارتباط

1- ارتباط خصوصي و بدون واسطه 2-ارتباط جمعي يا عمومي 3- ارتباط نوشتاري  4- ارتباط غير نوشتاري مثل راديو 5-  ارتباط ملي  6-ارتباط فراملي  6- ارتباط كلامي 7- ارتباط غير كلامي 8- ارتباط انساني 9- ارتباط ابزاري يا ماشيني 10- ارتباط زماني 11-

ارتباط غير زماني  12- ارتباط سازماني 13- ارتباط غير سازماني 14- ارتباط نمادين درقالب علائم و نشانه ها از طريق حواس فرد در يافت مي شود.

فصل پنجم : مدل هاي ارتباطي

مدل جزيي كوچك  يا بازسازي كوچكي از يك شي بزرگ است كه از لحاظ كاركرد با شي واقعي يكسان است .

انواع مدل هاي نظري شامل ايستا يا پويا ، ناقص يا كامل ، انبوه يا پراكنده ، قطعي يا اتفاقي و توصيفي يا بهينه سازي .

مدل هاي ارتباطي شامل عناصر 1- فرستنده 2- پيام 3- كانال 4- گيرنده يا پيامگير است.

مدل هارولد لاسول در قالب پنج پرسش است ؛چه كسي مي گويد ؟ چه مي گويد ؟ در چه كانالي ؟ به چه كسي ؟ با چه تاثيري؟

مدل كلود شانون و وارن ويور : در مدل ارتباطي خود به نام پارازيت يا اختلال پي بردند.

مقصد يا پيامك - رمزگشائي يا وسيله گيرنده – كانال – رمز گزار – منبع پيام

 

 

بخش دوم : پيشينه پژوهش در زمينه ارتباطات جمعي

 

فصل اول :  تبليغات سياسي

واژه تبليغات سياسي propaganda از ريشه لاتين propagaree به معناي نشا كردن ، منتشر ساختن ، برانگيختن يا به حركت وا داشتن انديشه هاي ويژه است.

لاسول مي گويد ؛ تبليغات عبارت از مديريت نگرش هاي جمعي كه از طريق دستكاري نماد هاي مهم يا " تبليغات كوشش كم و بيش عمدي و سنجيده اي است كه هدف نهايي آن نفوذ بر عقايد يا رفتار افراد براي تامين مقاصد از پيش تعين شده است .

بسياري از انديشمندان معتقدند بين تبليغات و آموزش تفاوت وجود دارد به عقيده آنها هدف تبليغات تغيير عقايد و تحت تاثير قرار دادن افكار و حالات بسياري از مردم است . بنابراين مسائلي كه در تبليغات مطرح مي شود و يا به عبارت ديگر پيامهاي ارسالي جاي چند و چون دارد در حالي كه در اموزش پيامها به عنوان اصول پذيرفته شده و اثباتي به ديگران منتقل مي شود .

تبليغات در واقع مي كوشد ذهن را به جاي آنكه باز كند ببندد ، در حالي كه آموزش مي خواهد كه شما كاري را به ميل خود انجام دهيد.

تبليغات سياسي  امروز در دو سطح ملي و بين المللي روبه گسترش است. تبليغات ملي بيشتر به سوي حفظ اتحاد اقوام در لواي رهبريهاي موجود گرايش دارد و نقش اساسي آن به صورت پرورش متخصصان و روابط عمومي براي پيشبرد اهداف ايدئولوژيك است و در تبليغات بين امللي بيشتر از وسي كشور هاي خواهان توسعه سياسي اعمال مي شودو هدف اصلي آن جلب  گرايش اقوام غير متعهد جهان به كشور هاي خود است.

فصل دوم : پژوهش در زمينه اثر رسانه ها

با استفاده از روش هاي مختلف از طريق وسايل ارتباط جمعي پيام گيران را مي توان تحت تاثير قرار داد و انها را از پاي درآورد .

سرژچاكوتين در كتابي تحت عنوان تبليغات سياسي و سيله اي براي تجاوز به خلق مي گويد " با استفاده از وسايل ارتباطي مي توان از طريق تكرار نمادها يا شعار ها توده هاي وسيع انساني را شرطي ساخت . بر اساس اين نگرش كه نظريه ارتباط گلو له اي است پيام دهنده گلوله جادويي خود را به سوي بيننده يا شنونده شليك كند .

پل لازارسفل و شاگردانش در اين زمينه معتقدند پيام رسانه هاي جمعي بر پيامگيران بصورت فردي تاثير نمي گذارد ، زيرا فرد متعلق به گروه است و در او تعلقات گروهي وجود دارد .

فصل سوم : پژوهش در زمينه ارتباط سياسي

ارتباط سياسي به فرايندي گفته مي شود كه بر اساس آن در جوامع دموكراتيك رهبران سياسي توسط شهروندان از طريق آزادي بيان در رسانه هاي جمعي تحت كنترل قرار مي گيرندو رهبران سياسي از طريق مجراهاي ارتباطي اطلاعات شهروندان را نسبت به امور دولت تامين مي كنند.

نگرش هاي تاريخي پيرامون ارتباطات سياسي : در اين زمينه  فلاسفي همچون افلاطون ، ارسطو و ماكياولي به تشريح قدرت سياسي ، فن سخنوري و بيان اشاره كرده اند.

از قرن شانزدهم تا هجدهم انديشمنداني مانند توماس هابس ، جان لاك ، ژان ژاك روسو نظريات جديدي در باره آزادي سياسي عرضه كردند .

همچنين انديشمنداني مانند كارل ماركس در اثر برجسته خود تحت عنوان ايدئولوژي آلماني و استوارت ميل در كتاب نظام منطق بر تاثير ايدئولوژي بر روابط عمومي و همچنين ارتباطات سياسي نظراتي بيان كردند .

از آغاز قرن بيستم دانشمنداني همچون هاروالد لاسول و ليتز با كمك يكديگر تئوريهاي تحليل محتوا و روش هاي آن را تدوين كردند و در زمينه تبليغات سياسي بكار گرفتند .

فصل چهارم : پژوهش هاي سنتي پيرامون افكار عمومي ، دولت و مطبو عات

هرگاه شماري از مردم يك جامعه برداشت مشخصي از مسائل اساسي و عمومي زندگي داشته باشند افكار عمومي پديد مي آيد.

كهن ترين مطالبي كه در باره افكار عمومي بيان شده متعلق به قرن پنجم بيش از ميلاد كه هرودت از قول يك ايراني به نام اوتانس سخناني نقل مي كند ، ارسطو در كتاب سياست به فكار عمومي اشاره مي كند ، از آغاز تا  قرن هيجدهم  اصطلاح افكار عمومي به معناي امروزي آن  به كار نرفته است .

كاربل تارد انديشمند فرانسوي اوايل قرن بيستم  افكار عمومي را " عقيده براي مردم به مثابه روح است در جان و افكار عمومي به مجموعه اي از داوري هاي مردم درباره مسائل روز است كه مورد پذيرش بيشتر مردم جامعه است .

فرنياد تونيس جامعه شناس آلماني معتقد است مطبوعات يكي از اركان افكار عمومي است و از جهاتي نيرومند تر از قدرت دولت و ارتش است .

بخش سوم : ديدگاههاي پيشگامان و راهكشايان ارتباط جمعي

فصل اول : ديدگاههاي فرديناند تونيس :

 فرديناند تونيس فيلسوف و جامعه شناس آلماني در سال 1855 در شاسويك متولد شد .

 از جمله آثار برجسته او اجتماع و جامعه  است كه نظريه تحول جامعه انساني را بيان كرده است .

به عقيده او علت تغيير و تحولاتي كه در جوامع مختلف انساني روي مي دهد بيش از هر چيز ناشي از روابط ميان افراد است .

طبقه بندي دو گانه او بر اساس نوع اراده افراد 1- اجتماع 2- جامعه 3- آينده نگري

1-    اجتماع : تونيس اجتماع را به عنوان زندگي اجتماعي آلي ارگانيگ تعريف مي كند در حالي كه جامعه را نوعي زندگي مصنوعي و مكانيكي مي داند .گرايش تحول از اجتماع به جامعه و از فرهنگ به تمدن است.

2-    جامعه : گرو ههاي بزرگ انساني جامعه ناميده مي شوند. در اين گروهها به سبب فراواني و گوناگوني جمعيت روابط طبيعي ، خانوادگي و همبستگي هاي قبيله اي و قومي موجود نيست و افراد كثيري در سرزمين  وسيعي با هم زندگي مي كنند. وي اواخر قرون وسطي را به عنوان نقطه  عطف تحول زندگي اجتماعي معرفي مي كند.

3-    آينده نگري : ديدگاههاي تونيس در باره تحولات آينده جامعه انساني بسيار مهم است او با آنكه ماترياليسم تاريخي وفادار است در روند پيشرفت جامعه نوعي عصيان و وخود خواهي ناشي از جامعه را پيش بيني مي كند .

به عقيده تونيس افكار عمومي مي تواند به عنوان مظهر اخلاقيات جامعه در سطحي عالي تر از دولت قرار گيرد .

 

فصل دوم : ديدگاههاي ديويد رايزمن :

ديويد رايزمن جامعه شناس آمريكايي تاريخ تحول جامعه انساني را به دوره تقسيم مي كند ، دوره اول جامعه باستاني يا سنتي  ، دوره دوم جامعه جامعه فرد گرايي دوره سوم جامعه مصرف گرايي فراوان.

همان گونه كه ماركس  بر عوامل اقتصادي تكيه مي كند تونيس مي كوشد موجودات انساني را از طريق خواستا هايشان بررسي كند ، رايزمن نيز سعي دارد تعادل جمعيتي را عامل زير بناي كليه تحولات اجتماعي معرفي كند.

وي وسايل ارتباط جمعي و شيو هاي پخش نوين اطلاعات و دانش بشري را عامل مهم مي داند .

بطور كلي ويژگي هاي مراحل سه گانه رايزمن شامل مرحله اول ذهنيت تخيلي و اسطوره اي نظام اجتماعي و دودماني و قبيله اي جمع گرايي نا آگاهانه و بدون وابستگي به طايفه و قبيله جنبه كندويي و ارتباط شفاهي است ، مرحله دوم ذهنيت انفرادي و واقع گرايي بر اثر اختراع خط و كتابت بويژه چاپ كه باروت روح آدمي است پديد‌امد.

مرحله سوم، كه شاهد آن هستيم با ظهورو شكوفايي وسايل ارتباط جمعي همراه است فرد بار ديگر به جمع گرايي رشد يافته اجتماعي و آگاه مي رسد و نسبت به امور ديدي كلي دارد.

فصل سوم  : دید گاههای  مارشال مک لوهان

مارشال  مک لوهان ادامه دهنده راه دیوید رایزمن است وی جامعه شناس و فیلسوف کانادایی است اودر سال 1911 در ادمونتول کانادا بدنیا  آمد. مشهورترین آثار مک لوهان کهکشان گوتنبرک  ، شناخت وسایل ارتباط جمعی ، جنبش های 1990 ، برای درک رسانه ها ، پیام و ماساژ ، جنگ و صلح در دهکده جهانی و جنگل الکترونیک قرن بیستم .

مک لوهان می کوشد بدون اینکه از مسیر فکری خارج شود برپیشرفت های فنی که مستقیما بر رسانه های ارتباط جمعی بویژه تلویزیون تاثیر می گذارد تکیه کند .وی تغییر وضع  وسایل ارتباط  جمعی را شرط اصلی و عامل تحولات زندگی اجتماعی و گذر از یک مرحله به مرحله  دیگر معرفی می کند .

مک لوهان در دهه 1960 از تلویزیون به عنوان رسانه ای هوشمند یاد می کند ، او تلویزیون را  پرسشتگاه و امواج آن را بشارت الکترونیک نام می نهد. اومعتقد است وسایل ارتباط جمعی که عامل انتقال فرهنگ است تاثیر شگرف بر خود فرهنگ دارد. وی معتقد است میان فرهنگ در حال زوال و رسانه های جمعی جدید نوعی تعارض وجود دارد.

و این تعارض میان تکنیک ها  و فرهنگ قدیم نوعی بحران فرهنگی را پدید می اورد.

مک لوهان می گوید اگر بخواهیم در برابر کارکردهای جدید تکنولوژی گرایشهای سنتی خود را حفظ کنیم فرهنگ سنتی ما همانند فرهنگ اسکو لاستیک قرن شانزدهم در نهایت از میان خواهد  رفت .

او وسایل ارتباطی را به دو دسته وسابل ارتباط گرم ( عکس ، رادیو ، سینما ) و وسالیل ارتباطی سرد ( خط تصویری ، تلفن و تلویزیون) تقسیم می کند .

مک لوهان جوامع را به دو دسته تقسیم می کند جامعه کم سواد را جامعه سرد و جامعه اروپایی را جامعه گرم می نامد .

مراحل سه گانه تحول جوامع انسانی از دیدگاه مارشال مک لوهان :

1- عصر ارتباط شفاهی و زندگی دودمانی و قبیله ای  : ویژ گی این تمدن برتری تسلط زبان شفاهی و دریافت شنیداری است .د راین دوره  انسان در یک  مجموعه هماهنگ و طبیعی می زیست و ازاین طریق با گروه اجتماعی خویش یعنی قبیله ارتباط برقرار می کرد.در این مرحله افراد همه بیسوادند و اندیشه آنان بدون هیچ گونه نظم و نسقی رشد می کند و اطلاعات سینه به سینه منتقل می شود.

2-عصر ارتباط کتبی و چاپی و جامعه فرد گرا : اختراع چاپ ، آموزش را از انحصار اشراف و نخبگان در آورد و به آن عمومیت بخشید . به عقیده وی تمام دستاوردهای کشور های غربی در زمینه تکنولوژی از صنعت چاپ است . مک لوهان  معتقد است چاپ کتاب سر آغاز عصر مصرف و نخستین محصول جامعه مصرف به شمار می آید . وی به عصر کوتمبرگ و آثار چاپ در جامعه نگرشی بدبینانه دارد و اختراع چاپ را یک "گناه اصلی" انسانی و سرچشمه تمام بد بختی های ناشی از تمدن صنعتی است.مک لوهان عقیده دارد که وسایل ارتباط الکترونیکی که از اواخر قرن نوزدهم  با اختراع رادیو به وسیله مارکنی به زندگی انسان وارد شد ه اند سرانجام وسیله ای برای نجات بشر از بردگی ماشین هستند . به نظر او عصر الکترونیک ، پایان رنجها ، اضطرابها ، دشمنی ها ، کشمکش ها و تعارض هاست .

3- عصر ارتباط الکترونیک و"دهکده جهانی" : به عقیده وی این شیوه جدید ارتباطی حس شنوایی را معتبر ساخته و رجعت به ادراک حسی را ضرور شمرده است .مک لوهان می گوید وسایل الکترونیکی بویژه تلویزیون و دستگاههای پیچیده محاسبه گر سرانجام همه چیز را تغییر می دهند و دگرگون می کنند.

طراحی و اجرا

یکان پرداز آسیا

علیرضا رسولی

منوچهر زهیری

اخبار سواد رسانه ای

آخرین اخبار رسانه

سرخط مهم‌ترین اخبار و گزارش‌های خبری سرویس رسانه را در خبرگزاری تسنیم دنبال کنید